Beyoğlu’nu kurtarmak için bir öneri: alternatif para birimi


Beyoğlu uzun bir süredir benim yaşam alanım. Burada yaşıyorum, çalışıyorum, sosyalleşiyorum. Beyoğlu üzerine düşünüyor, araştırma yapıyor, yazıyorum. Tüm sorunlarına rağmen Beyoğlu’nu seviyorum. 

Yaşadığım yerin farklı sınıf, kimlik ve inançtan insanları tarihi boyunca barındırmış olması fikrini seviyorum. Buranın çok katmanlı, komplike bir yer olmasını seviyorum. Beyoğlu’nun birçok insanın belleğinde yer eden mekanlarını, dar sokaklarını ve yoğun yapılaşmasını seviyorum. Hareketli kamusal alanlarını, burada yapılan eylemlerini, yıllardır düzenli devam eden toplantılarını seviyorum. İçinde çay ocağı, terzi, matbaa, avukat, berber, dernek ofisi, muhasebeci, tiyatro, sahaf, kırtasiye bulunan hanlarını seviyorum. Her birinde en az bir yemeğin en iyisi pişen esnaf lokantalarını, her gittiğimde en az bir tanıdık görebildiğim barlarını, sabaha kadar dans edebildiğim diskolarını seviyorum. Kültürel üretimin çeşitliliğini ve zenginliğini seviyorum. Yıllardır aynı yerleri ev bellemiş sokakta yaşayan insanlarını, kedi komşularımı, geri dönüşüm emekçisinin de göçmenin de öğrencinin de sanatçının da aynı sokakta yaşayabiliyor olmasını seviyorum. Tasarım, küçük çaplı üretim ve kümelenmiş sofistike tüketimin (Bakınız Perşembe Pazarı) bir arada bulunmasını seviyorum. Denize bu kadar yakın olmayı, özel araca ihtiyaç duymadan kentin her yerine toplu taşıma ile gidebiliyor olmayı seviyorum. 

photo241273125498628398

Burayı benim açımdan değerli kılan yukarıda saydığım özelliklerin tümü ve daha fazlası şuan tehdit altında. Bir taraftan iktidarın baskıcı uygulamaları ve toplum mühendisliği denemeleri, diğer taraftan sermayenin tektipleştirici, yıkıcı müdahaleleri, öte taraftan da oldukça dağınık sivil alanın bu yıkıcı dönüşüm süreci karşısında gerekli imkan ve araçlardan yoksun olması, Beyoğlu’nu ‘nesli tükenmekte olan bir kent parçası’ haline getiriyor. 

Bu gidişata dur demek için, 25 – 29 Mayıs 2016 tarihleri arasında ‘Beyoğlu’nda yaşıyoruz! Beyoğlu’nu yaşatıyoruz!’ sloganı ile gerçekleştirilen BeyoğluFest, Beyoğlu’nu yeniden canlandırmak ve buranın farklı kimliklerine sahip çıkmak amacıyla düzenlenen bir etkinlik. Onlarca işyeri, kültür sanat mekanı ve sivil toplum kuruluşunun katıldığı bu etkinlik ile, öznesi olmadıkları bir dönüşüme karşı yerel aktörler seslerini yükselttiler.   

Ne kadar duyulduğu ve etkisinden bağımsız bir şekilde, bu ve benzeri girişimlerin değerli olduğu muhakkak. 

Beyoğlu’na sahip çıkmak için, büyük sermaye karşısında daha küçük ölçekli işletmeleri, burayı sadece bir tüketim mabedi olarak değil de bir yaşam ve üretim alanı olarak gören, mekan ve pratikleri desteklemek gerekir. Bunun için de alternatif bir ekonominin ve bu ekonominin ölçeklenebilmesine imkan sağlayacak altyapıların inşasına ihtiyaç var. 

Benim somut önerim Beyoğlu Para Birimi’nin kurulması. Açıklayayım. 

Piyasada dönen para, malum, son derece akışkan. İstiklal Caddesi üzerinde yer alan küresel zincirlerden birinde yaptığınız harcama sonucu kasaya giren para daha gün bitmeden o firmanın merkez hesabına yatıyor, işletmenin bulunduğu yerle bir bağı kalmıyor. Beyoğlu’nda dönen toplam paradan pay alabilmek için her bir işletme önce kendi faaliyet alanında yer alan diğer işletmelerle, sonra da geri kalan diğer tüm işletmelerle rekabet ediyor. Yıllardır sadece Beyoğlu’nda faaliyet gösteren bir esnaf lokantası da bir fastfood devi de aynı ekonomik döngü içinde bir şekilde yer alıyor. Küçük balığın büyük balık karşısında rekabeti başlı başına zor iken her bir küçük balığı teker teker hayatta tutmaya çalışmak ise ölçek ekonomisi içinde oldukça zorlu bir hedef oluyor. 

robkart_orhanpamuk_tr

Robinson Crusoe 389 Kitabevi önemli bir örnek. 20 yılda bir bellek mekanına dönüşen İstiklal Caddesi üzerindeki yerlerini edepsizce artan kiralar yüzünden kaybetmiş, bu geçiş sürecinde ayakta kalabilmek için dayanışma ekonomisi yaratma hedefiyle, önceden para yükleyip harcama yapılabilen ROBKART’ı çıkartmışlardı. Ben de dahil olmak üzere birçok insan bu dayanışma ekonomisine katılmıştık. Bu, fikir olarak doğru olmakla birlikte, içinden geçilen yıkıcı (kentsel dönüşüm / soylulaştırma) sürecinin boyutu düşünüldüğünde ölçek olarak yeterli olmayan bir girişim/di. 

Beyoğlu’nu Beyoğlu yapan Robinson gibi mekanların hayatta kalabilmesi için, bu mekanlar arasındaki ilişkileri güçlendiren ve hep birlikte tamamen alternatif bir ekonomi inşa edebilecek kapsamda araçların üretilmesi şart. Yani ROBKART’ın BeyoğluKART olması, kitapçıda da kasapta da, nalburda da barda da, esnaf lokantasında da sinema ve tiyatroda da aynı para biriminin kullanabilinir kılınması gerekir. Çünkü böylesi bir araç hem tüketicilerin hem de işletmelerin / üreticilerin örgütlenmesine imkan sağlayacaktır. 

Aslında yerel para birimi, Dünya’nın farklı yerlerinde denenen bir ekonomik model. Hizmetleri daha demokratik kılmak, büyük sermaye karşısında küçük işletmeleri desteklemek, eşitsizliklere karşı gelmek, ekonomik şok ve krizlere karşı direnç oluşturmak, ekolojik bir tüketime imkan sağlamak, yerel değerleri öne çıkartmak gibi hedefler bu modelin merkezinde yer alıyor. Bir çok yerde yerel / kooperatif bankaları ile işbirliği içinde, hatta kimi yerlerde yerel yönetimlerin de desteğini alarak, uygulanıyor. 

Beyoğlu, yerel para birimini denemek için uygun bir yer. ROBKART gibi öncül girişimler, BeyoğluFest gibi etkinlikler, bu etkinliklere katılan yerel işletmelerin hali hazırda aralarında geliştirdikleri iletişim kanalları, ve Beyoğlu’na sahip çıkmak isteyen bir kitlenin varlığı, bunun uygulanabilir bir fikir olmasını sağlıyor. Beyoğlu’nu yaşanılmaz kılan yerlerde para harcamamak, paramızla rezil olmamak için, parayı dayanışma ekonomisinin aracısı kılmak için, Beyoğlu Para Birimi üzerine düşünmeye başlamakta fayda var.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s