marsilya: caca pipi tale de la cucul ture 2013


 

 

2013 Avrupa Kültür Başkenti olmaya hazırlanan Marsilya Fransa’nın en yoksul şehri. Buraya, Paris’i baştan yaratan Napolyon’un baş imarcısı Baron Haussmann’ın eli değmesine değmiş ancak ne mutlu ki Paris gibi tam anlamıyla bir ‘müze kent’e dönüştürmeyi başaramamış.

marsilya 12013 Avrupa Kültür Başkenti olmaya hazırlanan Marsilya Fransa’nın en yoksul şehri. Buraya, Paris’i baştan yaratan Napolyon’un baş imarcısı Baron Haussmann’ın eli değmesine değmiş ancak ne mutlu ki Paris gibi tam anlamıyla bir ‘müze kent’e dönüştürmeyi başaramamış. Marsilya göç ve sosyal çeşitliliğin mekânın karakterine nüfus ettiği, canlı bir liman şehri. Akdeniz’in bütün renkleri ve insanları mevcut. Yoksulluğun henüz mekânda kristalleşmediği, toplumsal dışlanma ile mekânsal ayrışmanın bire bir örtüşmediği Marsilya’nın şehir merkezinde göçmen nüfusun, yoksulların varlığı ağırlıklı olarak hissediliyor. Haussmann ile başlayan, 2. Dünya Savaşı sonrası ve sömürgelerin bağımsızlıklarını kazanmalarını takip eden dönemlerde yapılan seçkinleştirme hamleleri tam olarak arzulanan sonucu doğurmamış. Bugün ekonomiyi canlandırma ve kenti yoksulluktan arındırma stratejisi büyük çaplı kentsel dönüşüm projelerine bel bağlamış durumda. Son yirmi yıldır liman şehri Marsilya’dan orta ölçekli bir küresel şehir yaratmak için, Avrupa Birliği fonları ile de desteklenen, Euroméditerranée Projesi etaplar halinde yürütülüyor. Bu mega projeye farklı boyutlarda kentsel dönüşüm projeleri ve son olarak 2013 Avrupa Kültür Başkenti momentumu da eklemleniyor.

 

1 Mega Proje: Euroméditerranée

marsilya 2Bugün Marsilya liman bölgesi koca bir şantiye alanı. 1995 yılında başlayan, Avrupa’nın en büyük kentsel yenileme projelerinden biri sayılan Euroméditerranée kapsamında onlarca yeni bina yapılıyor, eski liman yapıları ofis, kruvazör limanı, alış veriş ve kültür merkezi olarak kullanılmak üzere yeniden fonksiyon kazanıyor, binlerce yeni konut inşa ediliyor. Projenin ölçeği gerçekten etkileyici: 18.000 yeni konut birimi, 1 milyon metrekare ofis, 200 bin metrekare dükkan, 200 bin metrekare kamu binası ve 60 hektar yeşil alan planlanmış. Toplam yatırım maliyeti 7 milyar Avro. Proje kapsamında 120 milyon Avro’ya limana paralel uzayan yükseltilmiş otoyol yıkılıp yeni bir otomobil tüneli inşa edilmiş. Aynı yerde, Dünya’nın en büyük gemicilik şirketlerinden CMA-CGM’nin yeni merkez binasını Zaha Hadid tasarlamış. Birçok Marsilyalının nefretle andığı bu gökdelen kent siluetinin en baskın öğesi halini almış durumda. Bekleneceği üzere, gökdelenin hemen arkasında yer alan Roman yerleşimleri şu an ‘temizlenmiş’ ve etrafları çitle çevrilmiş durumda. Sadece Marsilya’nın değil, Fransa’nın en yoksul mahallelerinden 3. Bölge de Zaha Hadid kulesine yürüme mesafesinde.

Turizm, yaratıcı endüstriler ve hizmet sektörü etrafında şekillendirilen ekonomiye paralel limanın eski siloları opera binasına dönüştürülmüş bile. Kıyıdaki hangarlar devasa bir AVM olarak hayatlarına devam edecekler. Haliyle AVM’nin şehir merkezindeki ticaret hayatını ve işyerlerini olumsuz etkilemesi bekleniyor.

La Rue de la Republique

IMG_5493Marsilya’da büyük çaplı yıkımları ve kentsel yenileme faaliyetlerini ilk olarak, 1850’lerde Modern Paris’i de planlayan, Haussmann gerçekleştirir. Limanın hemen gerisindeki, kıvrımlı dar sokaklarda, küçük parsellerde yoğun bir şekilde örülmüş dükkan ve konutları yıkarak yerlerine yaklaşık bir kilometre boyunca uzanan geniş La Rue de la Republique Bulvarı’nı inşa eder. Bulvar boyunca geniş yapı adalarında tek tip mimari cepheler ile anıtsal yapıları diker. Zemin katlar dükkan ve kafelere, üst katlar konutlara ayrılmıştır. Ancak Marsilya’nın bu erken dönem ‘soylulaştırma’ müdahaleleri bir türlü istenen sonucu üretemez. Bulvar 2000’lere gelindiğinde büyük markaların yerine ağırlıklı olarak göçmenlerin işlettiği dükkanların yer aldığı bir alışveriş aksı olarak hayatına devam eder. Euroméditerranée Projesi kapsamında bulvarın profilini yükseltmek için müdahaleler devam eder. Uluslararası yatırım fonları devreye girerek kısa süreli spekülatif kazançları hedefler. Önce bir tramvay projesi inşaatı için cadde trafiğe kapatılır. Bu sürede ‘halk’ mağazaları boşaltılmaya zorlanır. Sonrasında bütün cadde ve binalar makyajlanır. Bir kere daha amaç büyük markaların dükkanlarının ve yüksek kira getirili konutların yer aldığı Parisyen bir caddedir. Ancak 2012 itibariyle bu aşının da tutmadığı söylenebilir. Şehrin tam merkezinde, devasa bir kentsel yenileme projesine komşu bu ana caddede dükkanların %80’i boş. Boş dükkanların vitrinleri boydan boya, yeni yatırımcıların Bulvar için tasarladığı kurumsal kimliğin vurgulandığı, ‘buraya yatırım yapın’ temalı paravanlarla kaplanmış vaziyette.

14 Kentsel Dönüşüm Projesi

plaquette_MRU_USEuroméditerranée Projesi ile yakın temas halinde, şehir merkezinden yoksul Kuzey banliyölerine kadar bütün Marsilya’nın dönüşümü hedeflenmekte. Bunun için merkezdeki tarihi yapıların renovasyonu ile eski toplu konutların yıkılıp yeni konutların inşası birlikte yürütülüyor. Marsilya Kentsel Yenileme Projesi 2003 yılında oluşturulan çok paydaşlı ortaklık modeli ile yönetiliyor. Merkezi hükümet ile farklı yerel idareleri bir araya getiren bu ortaklık yenileme projelerinin stratejik koordinasyonunu, proje fon havuzunun oluşumunu, ve projelerin yönetimi ve paydaşlar arası koordinasyonu sağlamakla görevli. 19 milyon ile 159 milyon Avro arasında değişen bütçeler ile 14 farklı proje yürütülmekte. 6600 konutun renovasyonu; 5000 binayı kapsayan uygulamalar; 2500 yıkım planlanmış. Kentsel yenileme projelerinin inşaatlarında yoksul bölgelerde yaşayanların istihdam edilmesi için %5’lik bir kota belirlenmiş. Kent merkezindeki yenileme politikasının temel amacı yıpranmış tarihi binaları restore ederken kent merkezinin orta-/üst sınıflar için daha cazip bir alış veriş ve konut alanı halini alması. Merkezdeki politika iki hat üzerinden ilerliyor: Birincisi bina sahiplerine sağlanan farklı orandaki hibeler ile restorasyon teşvik edilmeye çalışılıyor. Hibe kullanan bina sahipleri inşaat sonrası 9 yıla kadar kiralarda artış gerçekleştiremiyor. Dolayısıyla soylulaştırmanın hızı yavaşlatılmaya çalışılmış. Bir diğer politika doğrudan yatırımcıların teşvik edilmesi şeklinde işliyor. Bu da aslında ilk uygulamayı işlevsiz kılma riskini beraberinde getiriyor. Bu uygulamalar ile yoksulların kent merkezinden tamamen ‘temizlenmesinin’ hedeflendiği söylenemez. Sanki önceki dönem yık-yap dönüşüm pratiğinin başarısızlıklarından ve siyasi/toplumsal baskılar sonucu belli bir öğrenme süreci yaşanmış ve sınıfsal arındırma stratejileri törpülenmiş gibi.

2013 Avrupa Kültür Başkenti

marsilya 3Devasa imar projelerinin ve kentsel dönüşüm uygulamalarının yaygın olarak gerçekleştiği bir şehirde Avrupa Kültür Başkenti olmanın da farklı bir anlamı oluyor. Kaçınılmaz olarak kültürel politikalar küresel kent inşa süreci ile iç içe geçiyor. Şehrin kıyı şeridi ve merkezde yer alan yat limanı boyunca bütün kaldırımlar yenilenirken, bu güzelleştirme çabalarının tam ortasında yer alan 2013 Merkez Ofisi’nde misafirleri üzerinde ‘Başkent’in Şantiyeleri’ yazan bir inşaat vinci afişi karşılıyor! Euroméditerranée Projesi kapsamında yapılan yüksek bütçeli kültür/sanat mekanları 2013’e yetiştirilmeye çalışılıyor.

Öte yandan Kültür Başkentliğinin, yaratıcı endüstriler ve toplumsal gelişme arasında birbirlerini destekleyen bir ilişkinin kurgulanması için bir fırsat olarak görüldüğü vurgulanıyor. Dolayısıyla, Marsilya 2013 kapsamında yoksul mahallelere yönelik kültürel programlar geliştirilmiş. Şehrin en yoksul bölgesinde yer alan ve 1992’den beri La Friche La Belle de Mai adıyla önemli bir kültür mekanı olarak kullanılan eski tütün fabrikası 2013’ün ana mekanlarından biri olarak planlanmış. Buranın yeniden tasarımını ‘açık şantiye’ konsepti ile gerçekleştirerek vatandaşların kullanımını kesintiye uğratmamaya çalışmışlar. Etrafında yer alan mahalleleri de düşünerek sanki çağdaş sanatlar ile popüler kültür arasında bir denge kurulmaya çalışılmış gibi. Aslında 2013 vizyonu, birçok çelişkileri barındıran Marsilya’nın şizofren kimliğiyle de örtüşüyor: Küresel şehir / yatırım / şantiye / turist vurgusu ile toplumsal gelişme / göçmenlik / yurttaş katılımı ikileminden bir uzlaşının çıkıp çıkmayacağını göreceğiz.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s